روشنایی مناسب در کارخانهها و محیطهای صنعتی، تنها یک عامل رفاهی نیست؛ بلکه نقشی حیاتی در ایمنی، بهرهوری و کیفیت کار ایفا میکند. کارگران و تکنسینها بخش عمدهای از زمان خود را در محیطهای بسته و پرتحرک سپری میکنند، جایی که شدت و نوع نور تأثیر مستقیمی بر دقت، سلامت بینایی و سرعت انجام کار دارد.
از همینرو، رعایت استانداردهای روشنایی صنعتی، یکی از الزامات کلیدی در طراحی و بهرهبرداری از واحدهای تولیدی به شمار میآید. در این مقاله، به بررسی دقیق اصول و معیارهای روشنایی در کارخانهها و تأثیر آن بر عملکرد کارکنان میپردازیم.
نور مناسب در محیط کار، علاوه بر تأمین دید کافی، سبب کاهش خستگی چشم، افزایش تمرکز و کاهش احتمال بروز حوادث میشود. مطالعات نشان دادهاند که در محیطهایی با نور ناکافی یا نامناسب، میزان خطا و تصادفهای کاری تا ۳۰ درصد افزایش مییابد.
همچنین نورپردازی صحیح به کنترل سایهها، درک بهتر رنگها و تشخیص دقیق جزئیات کمک میکند؛ موضوعی که در صنایع حساس مانند تولید قطعات الکترونیکی، مونتاژ، یا صنایع غذایی از اهمیت بالایی برخوردار است.
این استاندارد، یکی از معتبرترین مراجع جهانی برای طراحی روشنایی در محیطهای کاری است. بر اساس این استاندارد، میزان روشنایی (لوکس) در بخشهای مختلف کارخانه به صورت دقیق مشخص میشود. برای مثال:
| نوع فضا | میزان روشنایی پیشنهادی (لوکس) |
|---|---|
| انبار عمومی | 100 لوکس |
| سالن تولید سنگین | 200 لوکس |
| مونتاژ دقیق | 500 لوکس |
| کنترل کیفیت و آزمایشگاه | 750 تا 1000 لوکس |
| مسیرهای تردد و راهروها | 75 تا 150 لوکس |
انجمن مهندسان روشنایی آمریکا (IES) نیز دستورالعملهای مشابهی دارد که بر ترکیب نور طبیعی و مصنوعی، دمای رنگ مناسب، و ضریب درخشندگی تمرکز میکند.
شدت روشنایی باید متناسب با نوع کار باشد. برای مثال، کارهای دقیق مانند جوشکاری یا کنترل قطعات نیاز به نور متمرکز و زیاد دارند، در حالی که در انبار یا بخش حملونقل نور عمومی و یکنواخت کافی است.
رنگ دیوارها، سقف و کف در بازتاب نور مؤثر است. سطوح روشن و صیقلی بازتاب بیشتری دارند و به نور کمتر نیاز دارند، در حالی که سطوح تیره یا زبر، نور بیشتری جذب میکنند.
طراحی پنجرهها و سقفهای نورگیر باید به گونهای باشد که از نور خورشید حداکثر بهره گرفته شود، بدون آنکه خیرگی یا حرارت بیش از حد ایجاد کند.
در سالنهای صنعتی با ارتفاع زیاد، استفاده از چراغهای High Bay LED با زاویه پخش مناسب و توان بالا توصیه میشود تا نور بهصورت یکنواخت روی سطح کار توزیع گردد.
دمای رنگ مناسب در محیطهای صنعتی معمولاً بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ کلوین است که تعادل خوبی بین نور سفید و زرد ایجاد میکند.
همچنین شاخص نمود رنگ (CRI) باید بالاتر از ۸۰ باشد تا رنگها طبیعی و دقیق دیده شوند.
این نوع نورپردازی کل فضا را پوشش میدهد و هدف آن تأمین روشنایی پایه برای حرکت و فعالیتهای عمومی است.
در مناطقی که نیاز به تمرکز و دقت بالا وجود دارد، مانند خطوط مونتاژ یا میزهای بازرسی، از نور موضعی استفاده میشود.
در صورت قطع برق، این سیستم بهصورت خودکار فعال میشود تا ایمنی کارکنان در مسیرهای خروج یا عملیات حیاتی حفظ شود.
برای بخشهایی که احتمال خطر بالا دارند مانند اتاقهای برق، پلهها یا مسیرهای عبور ماشینآلات، روشنایی ایمنی ضروری است.
چراغهای LED نسبت به چراغهای قدیمی مانند فلورسنت یا متالهالید، مصرف انرژی بسیار پایینتر، طول عمر بیشتر و بازده نوری بالاتری دارند. این چراغها بهویژه در محیطهای صنعتی با ساعات کاری طولانی، گزینهای ایدهآل محسوب میشوند.
در بسیاری از کارخانهها امروزه از حسگرهای حرکتی و نوری (Motion & Light Sensors) برای تنظیم خودکار روشنایی استفاده میشود. به این ترتیب، هنگام نبود کارکنان یا وجود نور کافی، چراغها بهطور خودکار خاموش یا کمنور میشوند و هزینه انرژی کاهش مییابد.
این سیستمها امکان تنظیم میزان روشنایی بر اساس نوع فعالیت یا ساعت روز را فراهم میکنند و به حفظ سلامت چشمها کمک مینمایند.
تحقیقات نشان میدهد که در محیطهایی با نور استاندارد و بدون خیرگی، احتمال بروز خطای انسانی تا ۲۵ درصد کاهش مییابد.
روشنایی مناسب همچنین سبب افزایش انگیزه، تمرکز و حتی کاهش غیبتهای کاری میشود.
در مقابل، نور ناکافی یا بیشازحد، منجر به خستگی، کاهش دقت، و آسیب به بینایی در بلندمدت خواهد شد.
یکی از مهمترین موارد در حفظ کیفیت روشنایی، نظافت منظم چراغها و بازتابدهندهها است. گردوغبار و آلودگی صنعتی میتواند تا ۳۰ درصد از شدت نور را کاهش دهد.
همچنین توصیه میشود هر ۱۲ تا ۱۸ ماه یکبار، میزان روشنایی فضا با لوکسمتر اندازهگیری و با استانداردهای مرجع مقایسه شود.
این اشتباهات، علاوه بر افزایش هزینه برق، سبب کاهش عمر تجهیزات و بروز خطرات ایمنی میشوند.
رعایت استاندارد روشنایی در کارخانهها و محیطهای صنعتی، نهتنها الزامی برای ایمنی است، بلکه ابزاری مؤثر در افزایش راندمان و کیفیت تولید محسوب میشود.
یک سیستم روشنایی اصولی، علاوه بر صرفهجویی در انرژی، سلامت کارکنان و دقت کاری آنان را نیز تضمین میکند.
ازاینرو، مدیران و مهندسان صنعتی باید طراحی و نگهداری روشنایی را بهعنوان بخشی از استراتژی کلان بهرهوری در نظر بگیرند.
اگر شما هم در حال طراحی یا بهینهسازی سیستم روشنایی کارخانه خود هستید، متخصصان ما در زمینه نورپردازی صنعتی و هوشمندسازی روشنایی میتوانند بهترین مشاوره و تجهیزات را در اختیارتان قرار دهند.
برای دریافت مشاوره تخصصی یا استعلام قیمت تجهیزات روشنایی صنعتی، همین حالا با ما تماس بگیرید.
